2020 li yıllarda teknolojinin ulaştığı nokta, Endüstri 4.0 projelerinin devlet ve özel sektör boyutundaki etkisi, OECD-G20 gibi kuruluşların, bilgi değişimi, ortak vergi kimliği gibi konuların yanısıra vergi idarelerinin dijital dönüşümün geleceğini gündeme almalarına neden olmuştur. Dijitalleşen vergi idareleri nedeniyle işletmeler ve mükellefler daha büyük inceleme ihtimali, daha fazla vergi denetimi ve dijital dönüşüm gereklilikleri ile karşılaşmaktadır. Bu bakımdan vergi idarelerindeki dönüşüm, dijital ekonominin meydana getirdiği vergi sorunlarına çözüm arayan OECD‘nin en önemli araştırma konularından biri olmuştur. Bu çalışmamızın konusunu ve amacını da Dijital Dönüşümde küreselleşme ve Vergi İdaresi 3.0 oluşturmaktadır.
Bir yandan mükellefler yeni iş modelleri ve teknolojiler vasıtasıyla vergi tasarrufuna yönelik optimizasyon davranışları geliştirirken vergi idarelerinin dijitalleşmesi mükellef-idare ilişkilerine ve son aşamada denetime kadar vergileme sürecinin tamamında idareye daha etkin vergi yönetimi için imkânlar sunmaktadır. Dönüşüm kapsamında e-dosyalama, e-muhasebe, e-denetim ve e-değerlendirmenin çeşitli varyasyonları kullanılır hale gelmiştir. Bu uygulamalar neticesinde mükellefler yeni ve geliştirilmiş yükümlülüklerle baş etmek ve eskiye nazaran daha akıllı bir vergi idaresiyle karşı karşıya kalmak durumundadırlar.
OECD’nin çalışma grubunda yer alan 48 ülkenin vergi idaresi dijital dönüşüm hakkında bir yol haritası çıkarmıştır. Veriyi vergileme sürecinin artık bir ürünü gibi görmeyip bir değer kaynağı olmasına odaklanıp çalışma süreçlerini daha dijital hale getirmeyi, dijital dönüşümün yapı taşı olarak değerlendirmişlerdir. Dünyada vergi idarelerinin farklı dijital dönüşüm olgunluk seviyelerinde bulunduğu görülmektedir. Bunlar: oluşum halinde(emergıng), gelişme halinde , yerleşik- oturmuş, yol gösteren ve özendirici olarak gelişme düzeylerinde göre değerlendirilmektedir.
OECD çalışmalarında dijital dönüşümün altı yapı taşı, dijital vergi kimliğinden başlayarak ; alimükellefle temas noktalarının artırılması, veri yönetimi ve standartların geliştirilmesi, mevzuat yönetimi ve uygulamaların dijitalleşmeye uyum sağlaması, yeni yetkinlik setleri (müşteri odaklılık, analitik kapasite, risk değerlendirmesi, uzaktan denetim) ve yönetişim çerçevelerinin oluşması şeklinde tasnif edilmektedir.
VERGİ İDARESİ 3.0, teknolojinin giderek hızlanan araçlarının verdiği ivme ile yapay zeka, büyük veri vb araçların sağladığı olanaklarla dijital dönüşüm yolculuğunda vergileme ile vergiyi doğuran olayı birbirine bütünleştirerek (güvenilirliğini sağlamak şartıyla)vergilemenin uyum maliyetlerini belirgin biçimde azaltmayı öngören , uzun yıllar ve büyük emek gerektiren) bir geleceğin dünyasını ifade etmektedir.
VERGİ İDARESİ 3.0 projesi, günümüz vergi idarelerinin yapısal kısıtlarına ek olarak dijitalleşmenin ilave kısıtlarına gelecekte ortaya çıkacak sorunların eklenmesiyle karşılaşılacak sorunlara yanıt vermeyi, mükelleflerin sistemlerine erişim suretiyle ekonominin ve toplumun gelecekteki meydan okumalarına daha iyi adapte olmayı sağlayacaktır.
Prof. Dr. S. Saygın Eyüpgiller
Kaynaklar: Janssen, M. ve Estevez, E. (2013), “Lean Government and Platform-Based Governance: Doing More with Less” Government Information Quarterly, 30,1-8.
OECD. (2020). Publications—Forum on Tax Administration. https://www.oecd.org/tax/forum-on-tax-administration/publications-and-products/tax-administration-3-0-the-digital-transformation-of-tax-administration.html.
OECD (2020a), Tax Administration 3.0: The Digital Transformation of Tax Administration, OECD,Paris. http://www.oecd.org/tax/forum-on-tax-administration/publications-and-products/tax-administration-3-0-the-digital-transformation-of-tax-administration.html.
Dikmen, Süleyman ve Çiçek, Hüseyin Güçlü (2020). Vergi İdaresinin Dijital Dönüşümü (Dijital Transformation of the Tax Administration) Bilişim Çağında Vergi Hukuku Ekin Yayınevi (153-173) İlgün, Miraç Fatih, Endüstri 4.0, Büyük Veri Analitiği ve Vergi Sistemlerinde Dönüşüm, Maliye Dergisi, sa.179, ss.240-266, 2020 (ESCI)