{"id":115,"date":"2020-01-02T11:56:36","date_gmt":"2020-01-02T11:56:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.innovaegitim.com.tr\/?p=115"},"modified":"2020-01-02T13:12:34","modified_gmt":"2020-01-02T13:12:34","slug":"ekonomik-var-olma-savasinda-dolarin-rolune-bir-bakis-acisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.innovaegitim.com.tr\/?p=115","title":{"rendered":"Ekonomik Var Olma Sava\u015f\u0131nda D\u00f6vizin Rol\u00fcne Bir Bak\u0131\u015f A\u00e7\u0131s\u0131"},"content":{"rendered":"\n

S\u0131cak sava\u015flar sonras\u0131nda so\u011fuk sava\u015f d\u00f6nemleri oldu ve \u015fimdilerde de anlat\u0131lan ve yaz\u0131lanlarla alg\u0131s\u0131 uyand\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan ekonomik sava\u015flar var. Ekonomik sava\u015flarla elde edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan \u00fclkelerin var olu\u015f m\u00fccadeleleri var. Esasen hi\u00e7te yeni olmayan bir olgu bu; Osmanl\u0131y\u0131, do\u011fal zenginliklere sahip olanlar\u0131 yok edebilme \u00e7abas\u0131n\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcze getirilen son a\u015famas\u0131d\u0131r. Bunun analizini yapmaya burada zaman yetmez. Bu nedenle k\u0131saca bu emperyalist s\u00fcrecin en \u00f6nemli silah\u0131 olan dolardan bahsetmek do\u011fru olacakt\u0131r. Bununla ilgili olarak \u015fimdiye kadar anlat\u0131lan ve yaz\u0131lanlardan al\u0131nt\u0131larla yola \u00e7\u0131kal\u0131m;<\/em><\/p>\n\n\n\n

Bilindi\u011fi \u00fczere Dolar Amerikan paras\u0131 ve merkez bankas\u0131 Fed taraf\u0131ndan bas\u0131lan bir \u00f6deme arac\u0131d\u0131r. D\u00fcnyada ne kadar dolar olaca\u011f\u0131na Fed karar verir. Bizim merkez bankam\u0131z\u0131n belirli hedefleri ve amac\u0131 varsa Fed’ inde kendi \u00f6ncelikleri ve tutturmak istedikleri hedefleri vard\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Fed, kriz zamanlar\u0131nda piyasay\u0131 canland\u0131rmak i\u00e7in, i\u015fsizli\u011fi azaltmak ve b\u00fcy\u00fcmeyi sa\u011flamak i\u00e7in bir karar al\u0131r ve der ki, al\u0131n size dolar, ama faize de koymay\u0131n, faizleri de d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fcm, bu paray\u0131 harcay\u0131n, yat\u0131r\u0131m yap\u0131n, paradan para kazan\u0131n. Bunlar\u0131 yaparken de hem b\u00fcy\u00fcr hem de yap\u0131lan yat\u0131r\u0131mlarla bir\u00e7ok insan \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve i\u015fsizlik azal\u0131r gibi bir tak\u0131m planlar yapar. Dolay\u0131s\u0131yla, y\u0131llarca piyasaya ucuzdan dolar s\u00fcrer. Bu dolarlar nerelere gider?<\/em><\/p>\n\n\n\n

Alt\u0131na gider, kendi i\u00e7 piyasas\u0131na gider, ba\u015fka \u00fclkelere gider, ba\u015fka \u00fclkelerin borsalar\u0131na gider.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Bu ba\u015fka \u00fclkeler kimler? Yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131ya ihtiya\u00e7 duyan \u00fclkeler, geli\u015fmekte olan \u00fclkeler. Bizim gibi \u00fclkeler. \u0130\u015fte bu parad\u0131r T\u00fcrkiye\u2019deki ucuz dolar. Yabanc\u0131 elinde dolarla geldi, bozdurdu dolar\u0131n\u0131, TL ile borsaya girdi, TL\u2019den faiz kazand\u0131. <\/em><\/p>\n\n\n\n

Y\u0131llarca s\u00fcren bu dolar kayna\u011f\u0131nda ne yapmam\u0131z gerekiyordu ve bizler ne yapt\u0131k? <\/em><\/p>\n\n\n\n

Biz bu likiditeyi buldu\u011fumuzda yapmam\u0131z gereken \u015fey yap\u0131sal bir tak\u0131m iyile\u015ftirmelere ve uzun vadede bize para kazand\u0131racak teknolojik geli\u015ftirmelere, uzmanl\u0131k bar\u0131nd\u0131ran yat\u0131r\u0131mlara y\u00f6nlendirilmeliydi. B\u00f6ylece piyasada para kalmay\u0131nca \u00fcretti\u011fimiz katma de\u011ferli \u00fcr\u00fcnleri satabilir, \u00fclkeyi b\u00fcy\u00fctebilir ve kolay gelir tuza\u011f\u0131ndan kurtulabilirdik. E\u011fitime bilime teknolojiye yat\u0131r\u0131m yapsayd\u0131k teknoloji \u00fcreten firmalar\u0131m\u0131z, uzay ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirecek bilimsel altyap\u0131lar\u0131m\u0131z bile olabilirdi. <\/em><\/p>\n\n\n\n

Ne yapt\u0131k bunlar\u0131 yapmad\u0131k da?<\/em><\/p>\n\n\n\n

Ev yapt\u0131k, g\u00f6kdelen diktik, l\u00fcks ara\u00e7lara, mobil telefonlara vb. harcay\u0131p yok ettik. Bu ucuz likiditenin de bir sonu olabilir diye d\u00fc\u015f\u00fcnmedik. <\/em><\/p>\n\n\n\n

Y\u0131llar ge\u00e7ti ve 2013’e gelindi\u011finde Fed yeni bir a\u00e7\u0131klama yapt\u0131. Art\u0131k ucuz para devri bitti.  Ortal\u0131\u011fa s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm paralarla ekonomi biraz d\u00fczeldi.  Art\u0131k daha fazla para sa\u00e7arsam bu sefer yanl\u0131\u015f imajlar olu\u015fur. Dolar\u0131 hak etti\u011fi seviyeye y\u00fckselterek faizleri art\u0131rarak yine tasarruf oran\u0131 arts\u0131n istedi. Bu karar\u0131 neden ald\u0131? Sebebi;<\/em><\/p>\n\n\n\n

1) Spek\u00fclasyonlar olu\u015fabilirdi bunlar\u0131 engellemek istedi,<\/em><\/p>\n\n\n\n

2) Tasarruf oranlar\u0131 artt\u0131r\u0131larak sermayenin toparlanmas\u0131n\u0131 istedi.<\/em><\/p>\n\n\n\n

3) Fed b\u00fct\u00e7esi trilyonlarca dolar olunca bunun bir sonu olmal\u0131yd\u0131.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Tahvil al\u0131m program\u0131 ad\u0131 verilen bu ucuz para sa\u00e7ma politikas\u0131n\u0131 durduraca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131kland\u0131. Bu ilk \u015foktu. \u0130nsanlar bu karara hemen tepki verdiler ve dolar y\u00fckselmeye ba\u015flad\u0131. Bu duruma bizim merkez bankam\u0131zca hemen m\u00fcdahale edilemedi.<\/em><\/p>\n\n\n\n

 Sonras\u0131ndaki s\u00fcre\u00e7te siyasi gerginliklerle beraber beklentiler o kadar de\u011fi\u015fti ki dolar 2 TL\u2019nin \u00fczerine \u00e7\u0131kt\u0131. Bizim merkez bankas\u0131 da mecburen dolar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrmek i\u00e7in faizleri 4 -5 puan birden art\u0131rmak zorunda kald\u0131. <\/em><\/p>\n\n\n\n

Faiz neden k\u00f6t\u00fcd\u00fcr? Asl\u0131nda faiz k\u00f6t\u00fc de\u011fildir. Kontroll\u00fc yap\u0131lan faiz, enflasyona uyumlu faiz iyidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc sermaye toplan\u0131r. Toplanan sermaye ile yat\u0131r\u0131lar yap\u0131labilir.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Bu bak\u0131mdan iyidir. Ama olmamas\u0131 gereken ve mecburen yapt\u0131\u011f\u0131n faiz art\u0131r\u0131m\u0131 k\u00f6t\u00fc bir durumdur. \u00c7\u00fcnk\u00fc faiz y\u00fcksek olursa insanlar bor\u00e7 almak istemezler. Bor\u00e7 almay\u0131nca da yat\u0131r\u0131m yapmazlar. Yat\u0131r\u0131m yapmazlarsa her sene i\u015fg\u00fcc\u00fcne kat\u0131lan insanlar i\u015fsiz kal\u0131r ya da ev vb. sat\u0131n almamaya ba\u015flarlar. Eldeki evler yapan\u0131n elinde kal\u0131r. \u015eimdi ki durum da budur.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Faiz indirilse d\u00fczelir mi? Bu s\u00f6ylenildi\u011fi gibi kolay olsayd\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya faizleri kald\u0131ral\u0131m refah i\u00e7inde ya\u015fayal\u0131m k\u00fcresel ekonomi co\u015fsun derdi.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 olarak, Fed en sonunda bu faizleri, yukarda ki sebeplerden \u00f6t\u00fcr\u00fc art\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 ifade etti. Bu durumda neler oldu;<\/em><\/p>\n\n\n\n

– Y\u0131llarca ucuz dolara al\u0131\u015fm\u0131\u015f ekonomiden yabanc\u0131 elini \u00e7ekmeye ba\u015flad\u0131. Yani yabanc\u0131, benim g\u00fcvenilir merkez bankam da art\u0131k bana faiz vermeye ba\u015flad\u0131. T\u00fcrkiye\u2019de ne i\u015fim var diyor. Giderken dolarlar\u0131n\u0131 da al\u0131yor ve \u00fclkede dolar azal\u0131yor.<\/em><\/p>\n\n\n\n

– Senin ise dolar t\u00fcr\u00fcnden bir s\u00fcr\u00fc borcun var. O l\u00fcks t\u00fcketim \u00fcr\u00fcnlerini al\u0131rken, ucuz, ucuz nas\u0131l olsa \u00f6derim diye dolar\u0131 harcad\u0131n yabanc\u0131 \u015firketlere; sahip olmad\u0131\u011f\u0131n bir zenginli\u011fi \u00f6ncesinden ya\u015fad\u0131n. Bu bor\u00e7 \u00f6denecektir. Ka\u00e7\u0131\u015f yok. Dolar da azald\u0131 piyasada. Ne yapacaks\u0131n? Daha fazla TL vereceksin ki piyasada az olan dolardan elde edebilesin. <\/em><\/p>\n\n\n\n

– E\u011fer teknolojik geli\u015fmeler yapm\u0131\u015f olsan, uzmanl\u0131k de\u011feri olan \u00fcr\u00fcnlerin olsayd\u0131 onlar\u0131 satar dolar bulurdun ama bu yapt\u0131\u011f\u0131n betonlar\u0131 kimse almak istemiyor. <\/em><\/p>\n\n\n\n

– Safl\u0131k o ki, bu sahte zenginli\u011fi kendinden bildin. Bizim s\u00fcper yeteneklerimiz ekonomiyi u\u00e7urdu zannettin ve halk\u0131m\u0131z\u0131n da %90\u2019n\u0131 her \u015feye inand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu iyi y\u00f6netim sayesinde oldu zannetti ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bu sahte zenginli\u011fi… \u015eimdi ise i\u015fler de\u011fi\u015fince ne oldu da bu duruma geldik diye kara kara d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131k.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Dolar\u0131n \u015fu s\u0131ralar de\u011ferlenmesinin en temel sebebi bunlard\u0131r. Eklemeler yap\u0131labilir ya da bir hata, yanl\u0131\u015f varsa d\u00fczeltip ilave edebiliriz.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca, petrol\u00fcn y\u00fckseli\u015fiyle de T\u00fcrkiye\u2019ye giren ve d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcyle de T\u00fcrkiye\u2019den \u00e7\u0131kan bir Arap sermayesi de mevcut. Bir de bunun yolsuzluk kulislerde yaratt\u0131\u011f\u0131 etki var. Yolsuzluk iddialar\u0131 bile g\u00fcveni sars\u0131p dolar\u0131n y\u00fckselmesine yol a\u00e7\u0131yor. Bunlara \u015feffafl\u0131\u011f\u0131m\u0131z, ekonomik \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerle geldi\u011fimiz noktay\u0131 ve sosyal siyasal riskleri de ekleyebiliriz. Hepsinde daha k\u00f6t\u00fc durumlar ya\u015f\u0131yoruz.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Ba\u015fkaca sorular da geliyor akl\u0131m\u0131za;<\/em><\/p>\n\n\n\n

-Kriz daha da derinle\u015fir mi?<\/em><\/p>\n\n\n\n

-Euro’da da ayn\u0131 durumlar ge\u00e7erli mi?<\/em><\/p>\n\n\n\n

Burada ele al\u0131nan dolar ve Euro’nun da ayr\u0131 bir yol seyri var.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Krizin daha da derinle\u015fip derinle\u015fmeyece\u011fi krizden ne anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n

-ABD merkez bankas\u0131 ba\u015fkan\u0131 faizlerin bir s\u00fcre daha y\u00fckselmeyece\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131. Faiz art\u0131\u015f\u0131 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda dolar biraz zay\u0131flad\u0131 ama en nihayetinde o faiz y\u00fckselecek ve y\u0131l\u0131n tamam\u0131nda dolar y\u00fckseli\u015f trendin de olacak. (Merkez Bankas\u0131 faizi bu y\u00fczden indiremiyor istenildi\u011finde… Biliyorlar ki faizi indirirse durum \u00e7ok daha k\u00f6t\u00fc olacak.)<\/em><\/p>\n\n\n\n

-AB ekonomisini de hala s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 oldu\u011fu bir ger\u00e7ek o nedenle faizleri d\u00fc\u015f\u00fck tutarak ekonomiyi canl\u0131 tutmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Bu da Euro\u2019nun de\u011fer kaybetmesine yol a\u00e7\u0131yor.<\/em><\/p>\n\n\n\n

AB ile Yunanistan anla\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Euro biraz g\u00fc\u00e7 kazand\u0131 ama Euro\u2019nun genel e\u011filimi de yine de d\u00fc\u015f\u00fc\u015f e\u011filimli g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/em><\/p>\n\n\n\n

 Baz\u0131 sayg\u0131n kurulu\u015flar faiz art\u0131rmas\u0131 durumunda Dolar – Euro Paritesi\u2019nin birbirine daha da yakla\u015fabilece\u011fini \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor.<\/em><\/p>\n\n\n\n

– T\u00fcrkiye gibi \u00fclkelerde kurun de\u011feri genelde b\u00fcy\u00fck \u00fclkelerdeki geli\u015fmelere (Fed\u2019 in faiz karar\u0131 gibi) ve siyasi geli\u015fmelere ba\u011fl\u0131. Bu y\u0131l hem se\u00e7im y\u0131l\u0131 oldu\u011fundan olu\u015fan gergin ve belirsiz ortam TL\u2019yi a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7ekti hem de Fed\u2019 in faiz art\u0131racak olmas\u0131 TL\u2019den ka\u00e7\u0131\u015fa yol a\u00e7t\u0131. TL her t\u00fcrl\u00fc kaybeden durumda kal\u0131r e\u011fer merkez bankas\u0131 faizleri yukar\u0131 \u00e7ekmez ise. Yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131 belirsizlik ortam\u0131nda d\u0131\u015far\u0131 ka\u00e7\u0131yor Dolara, Euro\u2019ya y\u00f6neliyor ve T\u00fcrk liras\u0131 da de\u011fer kaybediyor. <\/em><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcm bu bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, ak\u0131l almaz bir KUR bask\u0131s\u0131 kuran d\u0131\u015f siyasi politikalar h\u00fck\u00fcmetleri de o \u00fclkede i\u015f yapanlar\u0131 da b\u0131kt\u0131r\u0131yor, i\u015fsizlik dolay\u0131s\u0131yla olu\u015fan ge\u00e7im derdi de halk\u0131 \u00e7ok zor durumlara sokup i\u00e7 \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc h\u0131zland\u0131r\u0131yor. 2015 den sonra 2018 y\u0131l\u0131nda da ekonomik ve siyasi sorunlar ger\u00e7ek bir var olma sava\u015f\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Bunu iyi g\u00f6rmek ve ekonomik sava\u015f\u0131n \u00e7ok \u00f6ncelerden ba\u015flat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark ederek ve art\u0131k son a\u015famaya ge\u00e7ilmek istenildi\u011fi iyice kavranmal\u0131d\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n

 Bununla ba\u015fa \u00e7\u0131kabilmenin bir yolu da son zamanlarda ad\u0131ndan \u00e7ok s\u00f6z edilen Kripto paralar olabilir mi? \u00dclkeler t\u00fcm d\u00fcnyada yayg\u0131n dolar hegemonyas\u0131n\u0131 k\u0131rmak i\u00e7in g\u00fcvenilir kendi Kripto paralar\u0131n\u0131 \u00fcretseler. \u0130ngilizce gibi t\u00fcm d\u00fcnyada egemen olan dolar ve arkas\u0131ndaki o \u00fclkeler b\u00f6yle bir durumda kald\u0131klar\u0131nda ba\u015flatt\u0131klar\u0131 bu ekonomik sava\u015f\u0131n neresinde olurlar. D\u00fc\u015f\u00fcnmekte fayda var diyorum.<\/em><\/p>\n\n\n\n

 \u0130\u015fte bizler i\u00e7in hep beraber harekete ge\u00e7menin zaman\u0131 \u00e7oktan gelmi\u015ftir. Tarih bizleri daima var olma m\u00fccadelesi vermeye mecbur k\u0131ld\u0131, bunu hi\u00e7 unutmamak iyi irdelemek gerek. Yerli mal\u0131 \u00fcretip yerli mal\u0131 t\u00fcketmek gerek. Bunu da yapabilmek i\u00e7in i\u00e7 dinamiklerimizi tekrar bularak ithalat ve ihracat i\u00e7in \u00fcretime destek vermeliyiz.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Nihat Haluk B\u0130LGE<\/strong> \/ CPA\/Independent Auditor<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

S\u0131cak sava\u015flar sonras\u0131nda so\u011fuk sava\u015f d\u00f6nemleri oldu ve \u015fimdilerde de anlat\u0131lan ve yaz\u0131lanlarla alg\u0131s\u0131 uyand\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan ekonomik sava\u015flar var. Ekonomik sava\u015flarla elde edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan \u00fclkelerin var olu\u015f m\u00fccadeleleri var. Esasen hi\u00e7te yeni olmayan bir olgu bu; Osmanl\u0131y\u0131, do\u011fal zenginliklere sahip olanlar\u0131 yok edebilme \u00e7abas\u0131n\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcze getirilen son a\u015famas\u0131d\u0131r. Bunun analizini yapmaya burada zaman yetmez. Bu … <\/p>\n

Okumaya devam et “Ekonomik Var Olma Sava\u015f\u0131nda D\u00f6vizin Rol\u00fcne Bir Bak\u0131\u015f A\u00e7\u0131s\u0131”<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-115","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.innovaegitim.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/115","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.innovaegitim.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.innovaegitim.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.innovaegitim.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.innovaegitim.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=115"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.innovaegitim.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/115\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":131,"href":"https:\/\/www.innovaegitim.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/115\/revisions\/131"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.innovaegitim.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=115"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.innovaegitim.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=115"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.innovaegitim.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=115"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}